เชียงใหม่ – ท่ามกลางสถานการณ์ปัญหาขยะพลาสติกที่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมในระดับโลกได้เกิดต้นแบบการบูรณาการองค์ความรู้เชิงวิชาการร่วมกับพลังเยาวชนจิตอาสาในการขับเคลื่อนสังคมแห่งการเรียนรู้และความยั่งยืน โดย นายภูมิ กิจรุ่งเรืองกุล เยาวชนจิตอาสาด้านสิ่งแวดล้อม ผู้มีความมุ่งมั่นและสนใจในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมอย่างจริงจัง ได้ริเริ่มและเข้าร่วมพัฒนาโครงการ “เปลี่ยนพลาสติกเป็นรอยยิ้ม”เพื่อศึกษาการนำขยะพลาสติกกลับมาแปรรูปเป็นวัสดุที่สามารถใช้ประโยชน์ได้จริงในสถานศึกษาและชุมชน
ด้วยความสนใจอย่างลึกซึ้งด้านนวัตกรรมวัสดุเพื่อสิ่งแวดล้อม นายภูมิได้เริ่มต้นจากการค้นคว้าและศึกษาแนวทางการนำผักตบชวามาประยุกต์ใช้ร่วมกับคอนกรีต เพื่อลดการนำความร้อนของวัสดุก่อสร้าง รวมถึงสำรวจศักยภาพของวัสดุธรรมชาติในการช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม จากประสบการณ์ดังกล่าวจึงเกิดเป็นแรงบันดาลใจในการต่อยอดมาสู่การพัฒนาวัสดุรีไซเคิลจากขยะพลาสติก โดยมุ่งหวังที่จะนำกลับมาใช้ประโยชน์ได้จริงในงานก่อสร้างและการพัฒนาพื้นที่สาธารณะให้เกิดผลสัมฤทธิ์
ความสนใจดังกล่าวนำไปสู่การติดต่อขอคำปรึกษาจากผู้เชี่ยวชาญ ได้แก่ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.เวชสวรรค์ หล้ากาศ หรือ ดร.เป้า และอาจารย์ ณุตะพงษ์ ฮีราโน ในฐานะผู้ถ่ายทอดองค์ความรู้และที่ปรึกษาโครงการ เพื่อเรียนรู้กระบวนการพัฒนาวัสดุนวัตกรรมจากพลาสติกเหลือใช้อย่างเป็นระบบ ภายใต้แนวคิด “จิตอาสาเชิงวิชาการอนุรักษ์สิ่งแวดล้อม” ที่เน้นการเรียนรู้จากการลงมือปฏิบัติจริง หรือ Experiential Learning
การดำเนินงานครอบคลุมตั้งแต่การศึกษาองค์ประกอบของพลาสติก การคัดแยกขยะ การออกแบบกระบวนการรีไซเคิล ไปจนถึงการทดลองในห้องปฏิบัติการเพื่อทดสอบคุณสมบัติของวัสดุรีไซเคิล โดยมีการนำพลาสติกประเภท LDPE มาผ่านกระบวนการหลอมรวมร่วมกับวัสดุเหลือใช้ ภายใต้การกำกับของผู้เชี่ยวชาญ เพื่อพัฒนาเป็นวัสดุที่มีคุณสมบัติเชิงกลเหมาะสม สามารถประยุกต์ใช้ในงานก่อสร้างและการพัฒนาพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ในกระบวนการเรียนรู้นี้ นายภูมิได้มีส่วนร่วมในทุกขั้นตอน ตั้งแต่การศึกษาปัญหาขยะพลาสติก การทำความเข้าใจคุณสมบัติของวัสดุ การทดลองแนวทางการแปรรูปพลาสติกเหลือใช้ ไปจนถึงการออกแบบวิธีถ่ายทอดองค์ความรู้ให้เหมาะสมกับครูและนักเรียนในโรงเรียน โครงการนี้จึงไม่เพียงสะท้อนความสนใจด้านสิ่งแวดล้อมและนวัตกรรมวัสดุ แต่ยังแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการเชื่อมโยงองค์ความรู้ทางวิชาการเข้ากับการสื่อสารและการสร้างผลกระทบเชิงบวกต่อชุมชน ภายหลังจากการพัฒนาและทดลองจนสำเร็จ ยังได้นำองค์ความรู้ดังกล่าวไปถ่ายทอดสู่สถานศึกษา โดยลงพื้นที่ ณ โรงเรียนเวียงพิงค์ จังหวัดเชียงใหม่ จัดกิจกรรมฝึกปฏิบัติร่วมกับครูและนักเรียนในรูปแบบการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วม (Participatory Learning) พร้อมทำหน้าที่เป็นวิทยากรเยาวชน ถ่ายทอดหลักการ กระบวนการผลิต และการประยุกต์ใช้วัสดุรีไซเคิลอย่างเป็นรูปธรรม
โครงการนี้ประสบความสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรมในการลดปริมาณขยะพลาสติกได้มากถึง 872 กิโลกรัม โดยนำมาแปรรูปเป็นนวัตกรรมรีไซเคิลเพื่อสร้างพื้นที่สาธารณะภายในโรงเรียน ประกอบด้วย เก้าอี้สนามเล็กจำนวน 4 ตัว บล็อกหกเหลี่ยมจากขยะพลาสติกแข็งสำหรับปูพื้นพื้นที่ 130 ตารางเมตรบล็อกสี่เหลี่ยมพิมพ์รอยมือรอยเท้า
จำนวน 40 ก้อน และบล็อกปูพื้นรูปเท้าสุนัขจำนวน 24 ก้อนซึ่งพื้นที่และลานกิจกรรมที่ถูกสร้างขึ้นใหม่นี้ จะสร้างประโยชน์โดยตรงแก่นักเรียนที่จะได้ใช้งานจริงประมาณ 100 คน รวมถึงครูและคนในชุมชน
ผศ.ดร.เวชสวรรค์ และอาจารย์ ณุตะพงษ์ มองว่าการเปิดโอกาสให้เยาวชนร่วมวิจัยและลงมือทำจริง คือการสร้างรากฐานสำคัญของนักนวัตกรรมและเสริมสร้างความรับผิดชอบต่อสังคม ด้านนายภูมิได้สะท้อนมุมมองว่า “ประสบการณ์ครั้งนี้ทำให้เห็นว่า “ขยะ” สามารถกลายเป็นทรัพยากรใหม่ที่มีคุณค่าได้เมื่อใช้วิทยาศาสตร์และการออกแบบอย่างเหมาะสม การได้เห็นขยะพลาสติกแปรเปลี่ยนเป็นพื้นที่เรียนรู้ของนักเรียน เป็นประโยชน์ที่จับต้องได้และตอบโจทย์ชุมชนอย่างแท้จริง ซึ่งเป็นแรงบันดาลใจสำคัญให้มุ่งมั่นศึกษาต่อยอดด้านนวัตกรรมสิ่งแวดล้อม”
โครงการ “เปลี่ยนพลาสติกเป็นรอยยิ้ม” จึงนับเป็นแบบอย่างของความร่วมมือระหว่างเยาวชน นักวิชาการ และสถานศึกษา ในการสร้างสรรค์นวัตกรรมเพื่อสังคม ควบคู่ไปกับการปลูกฝังจิตสำนึกด้านสิ่งแวดล้อม อันจะนำไปสู่การพัฒนาชุมชน และสังคมองค์รวมของประเทศอย่างยั่งยืนต่อไป